Etapy tworzenia Gminnych Rad Seniorów

Nie ma oczywiście jednej recepty na stworzenie dobrze funkcjonującej rady seniorów. Ścieżka postępowania powinna zależeć od potencjału danej gminy, jej wielkości, położenia, struktury, wielkości i aktywności środowiska senioralnego, i wreszcie - otwartości na działanie takiego organu ze strony władz samorządowych. Doświadczenia Małopolskiej Sieci Rad Seniorów pozwoliły nam na rozpoznanie kilku głównych etapów powstawania rady, które występują w niemal każdym przypadku i które warto zaplanować, myśląc o powołaniu rady.<br>

Inicjatywa powołania rady

Od czegoś trzeba zacząć… a w przypadku gminnej rady seniorów zacząć należy od kogoś. Bez osób chcących włączać się aktywnie w życie gminy żadna rada nie powstanie. Potrzebni są zaangażowani seniorzy, którzy często działają razem, tworząc grupę inicjatywną. Grupa ta na ogół związana jest z jedną z organizacji pozarządowych lub instytucji działających na terenie gminy. W jej skład wchodzą osoby zainteresowane integrowaniem różnych środowisk i dialogiem z władzą. Grupa ma zwykle jednego lub kilku liderów.

W niektórych przypadkach to nie sami seniorzy, ale właśnie władze gminy, najczęściej wójt (burmistrz, prezydent), podejmują działania zmierzające do utworzenia rady seniorów. Nawiązują oni wówczas współpracę z organizacjami senioralnymi w gminie i powstająca rada od początku ma oparcie w gminnej infrastrukturze (lokal, środki, koordynacja procesu). Ważne jest, żeby inicjatywa powołania rady nie działa się “ponad głowami” seniorów, ale była z nimi na bieżąco konsultowana. Osobą, która może znacząco wesprzeć seniorów w tworzeniu rady jest powołany przez urząd gminy koordynator/pełnomocnik ds. osób starszych (niektóre gminy stworzyły takie stanowisko), którego zadaniem jest wszechstronna pomoc seniorom.

Zdarza się również, że z inicjatywą utworzenia rady wychodzi nie grupa seniorów i nie władze lokalne, ale pojedynczy senior aktywny w swoim środowisku, “samotny wilk”. Takiej osobie jest na początku trudniej, ponieważ musi “zarazić” swoim pomysłem zarówno środowisko senioralne, jak i władze gminy. Szczególnie w takich przypadkach cenna okazuje się pomoc innych działaczy w już działających czy tworzących się radach, którzy mogą podpowiedzieć jak przeprowadzić kolejne kroki.

Nawiązanie współpracy ze środowiskiem senioralnym w gminie

Ważnym momentem przygotowania do powołania rady jest “wyjście” poza krąg bezpośrednio zainteresowanych - członków grupy inicjatywnej i nawiązanie kontaktu z innymi: zarówno organizacjami senioralnymi, instytucjami, jak i pojedynczymi seniorami. Odbywa się to często poprzez organizację jednego lub serii spotkań. Seniorzy w gminie powinni dowiedzieć się, czym jest rada seniorów, dlaczego warto ją powołać, czym będzie się zajmować. Te informacje zachęcą ich również do udziału w wyborach do rady, zarówno w roli wyborców, jak i kandydatów.

Nawiązanie współpracy i/lub otrzymanie wsparcia ze strony władz gminy

Bez poparcia władz gminy niemożliwe jest powstanie rady, ponieważ do jej powołania konieczna jest uchwała rady gminy. Również jej późniejsze funkcjonowanie wymaga wsparcia w postaci udostępnienia lokalu, obsługi administracyjnej, pomocy merytorycznej i - a może przede wszystkim - gotowości do dialogu. W przypadku inicjatywy oddolnej to seniorzy nawiązują kontakt z wójtem i przekazują mu - czasem z pomocą organizacji pozarządowych - informacje o możliwości i chęci powołania rady. Na tym etapie dużo zależy od tego, czy władze gminy dostrzegą korzyści wynikające z jej utworzenia. Jeśli tak się stanie, mogą wesprzeć ten proces już na etapie przygotowania do powołania rady poprzez na przykład oddelegowanie pracownika udostępnianie lokalu na spotkania. Nie zawsze proces ten przebiega bez problemów. W przypadku wątpliwości ze strony władz gminy, warto (to rozwiązanie sprawdzone w Małopolskiej Sieci Rad Seniorów) zaprosić do swojej gminy burmistrza, u którego rada seniorów już funkcjonuje. Włodarz gminy jak nikt inny jest w stanie naświetlić szanse związane z powstaniem rady. Można też skorzystać z przedstawiciela rady seniorów działającej w innej gminie, który przedstawi jej funkcjonowanie w praktyce, lepiej wskaże korzyści (na konkretnych przykładach) i rozwieje potencjalne obawy (np. dotyczące chęci przejęcia władzy, bo takie się zdarzają). Funkcjonowanie grupy inicjatywnej w jakimś gremium z radami seniorów (np. sieć rad) daje dostęp nie tylko do wiedzy, ale też ekspertów i praktyków.

Uzgodnienie kluczowych zapisów statutu (cele, sposób realizacji celów, ordynacja wyborcza)

Rada seniorów musi posiadać swój statut, którego szczegółowe brzmienie jest opracowywane na ogół w dialogu między członkami grupy inicjatywnej i władzami gminy. Statut musi być dopasowany do specyfiki danej gminy, na przykład w kwestii ordynacji wyborczej, tematyki działań czy organizacji pracy. Ważne, żeby w pracy nad statutem uczestniczyli seniorzy, na przykład zrzeszeni w grupie inicjatywnej, podczas specjalnie zorganizowanego spotkania z szerszą grupą. Można przy tym skorzystać ze statutu, a najlepiej kilku statutów już działających rad i wykorzystać najlepiej pasujące do danej gminy zapisy.

Co ustalamy w statucie:

  • Kim jest senior? W szczególności: ile ma lat?
  • Sposób powoływania radnych senioralnych: np. głosowanie powszechne lub delegowanie przedstawicieli przez organizacje senioralne
  • Cele i sposób działania gminnej rady seniorów
  • Prawa i obowiązki radnych
  • Sposób działania i podejmowania decyzji (jak często rada się spotyka, w jakim trybie podejmuje decyzje)
  • Sposób reprezentacji (zarząd, prezydium, sposób ich wyłaniania, sposób działania, funkcje itp.)
  • Model współpracy z urzędem gminy (np. opiekun z urzędu, tryb udziału w konsultacjach społecznych)

Dopracowanie projektu statutu i jego konsultacje w środowisku seniorów

Faktyczne reprezentowanie interesów seniorów w danej gminie jest możliwe tylko pod warunkiem kontaktu z nimi i znajomości ich potrzeb. Ważne jest, żeby rada od początku zasięgała opinii mieszkańców-seniorów w kwestiach związanych ze swoją działalnością. Statut można skonsultować podczas zorganizowanych w tym celu spotkań (najlepiej w kilku miejscach i terminach), za pośrednictwem internetu, skrzynki kontaktowej w urzędzie lub w inny sposób.

Ważne, żeby każdy miał szansę podzielić się swoją opinią, ponieważ statut jest podstawowym dokumentem regulującym pracę rady, a wszelkie późniejsze zmiany jego zapisów wymagają zatwierdzenia przez radę gminy (uchwała). Określa on między innymi to, czy dana rada wybiera ze swojego grona prezydium czy zarząd, czy utworzy komisje merytoryczne, których członkowie będą koncentrować się na określonych tematach i zadaniach. Rada w swojej działalności ma realizować cele zapisane w statucie. Mogą być one różnorakie, zależnie od potrzeb seniorów w danej gminie.

Uchwalenie powołania rady seniorów w drodze uchwały rady gminy

Statut przed uchwaleniem trafia do radcy prawnego lub na komisję rady gminy. Proponują oni niekiedy zmiany, które trzeba znów omówić, czasem skonsultować. Ważne, żeby grupa inicjująca powstanie rady seniorów monitorowała postępy w pracach nad statutem. Zdarzają się przypadki, kiedy na tym etapie strona samorządowa proponuje zmiany, które są nie do przyjęcia dla seniorów, na przykład ustala, że większość w radzie będą stanowić przedstawiciele władz gminy (a nie seniorzy). Uzgodnienie statutu czasem odbywa się sprawnie i szybko, ale może też trwać bardzo długo, nawet kilkanaście miesięcy. Zwieńczeniem procesu powstawania rady jest decyzja o jej powołaniu (wraz z przyjęciem statutu) w uchwale rady gminy. Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rada musi podjąć jeszcze szereg działań, m.in. wybór swoich reprezentantów, ustalenie organizacji pracy, zaplanowanie działań, które powinno być oparte na diagnozie potrzeb seniorów w gminie.

Wybory do rady seniorów

Ustalenie składu gminnej rady seniorów odbywa się na ogół przynajmniej częściowo drogą wyborów (w niektórych gminach część członków rady jest wskazywana przez wójta lub radę gminy bezpośrednio). W statucie rady seniorów powinien znaleźć się opis sposobu wyboru członków. Nie warto kopiować go na ślepo ze statutów istniejących już rad, ważne jest, żeby ordynacja wyborcza uwzględniała indywidualne uwarunkowania każdej gminy. Zależnie od potrzeb danej społeczności, zdecydować można się na: wybory powszechne wśród seniorów z danej gminy (z podziałem na okręgi wyborcze lub bez), wybór delegatów z organizacji działających na rzecz seniorów, wybory na zebraniach sołeckich oraz wszelkie „modele mieszane”, łączące któreś z powyższych.

W paragrafie siódmym Statutu Gminnej Rady Seniorów w Zabierzowie powołanej do życia w 2017 roku znalazł się zapis o następującej treści:

“Każde spośród 23 sołectw może delegować jednego kandydata do Rady Seniorów. Jeśli z danego sołectwa:
1) Nie ma żadnego kandydata - Rada Seniorów będzie liczyła mniej niż 23 członków;
2) Jest jeden kandydat - automatycznie wchodzi on do Rady Seniorów;
3) Jest kilku kandydatów z danego sołectwa- to w sołectwie odbywają się wybory, które ogłasza i przeprowadza sołtys, stosując odpowiednio zapisy Statutu danego sołectwa o zebraniu wiejskim (w ramach specjalnie zwołanego zebrania seniorów).”

W ten sposób zadbano o to, aby w Radzie reprezentowane były możliwie wszystkie sołectwa w gminie.


Partnerzy: